9. Over oude mannen en nieuwe standbeelden

Het lijkt er nu toch van te komen dat Dordrecht een standbeeld krijgt van Willem van Oranje. De eerste modellen zijn er al; tot 1 juli mogen Dordtenaren aangeven welk ontwerp ze het mooiste vinden.
Het plan krijgt veel kritiek. Volgens historici wordt Willem van Oranje namelijk erg overschat. ,,Zo onbaatzuchtig was hij niet. Het ging hem vaak om zijn eigen dynastieke belangen,’’ zei de Dordtse historicus Kees Klok bijvoorbeeld in het AD van 28 juli 2017. Misschien baseerde Klok zich op het boek Willem van Oranje dat Aron Brouwer en Marthijn Wouters in 2017 schreven. De ondertitel van dat boek zegt genoeg: de opportunistische vader des vaderlands.

Ook ik ben tegenstander van zo’n standbeeld, maar niet zozeer om bovengenoemde redenen. Tuurlijk, de man zal best zijn rafelrandjes hebben gehad. Hij was ook maar een mens. Maar hij gaf wél de aanzet tot het prachtige Nederland waarin we nu leven. Daar verdient hij alle eer voor.
Alleen… Willem van Oranje kréég door de eeuwen heen al zo veel eer. Standbeelden, straten en pleinen, biografieën, schilderijen: eindeloos vaak is hij bejubeld en op handen gedragen. Wat heeft Dordrecht daar nog aan toe te voegen?
Dordrecht, nota bene de stad van de gebroeders de Witt, politieke tegenstanders van de Oranjes! Die politieke twisten moesten de broers met de dood bekopen. En ook al ligt dat ruim drie eeuwen achter ons, het voelt bij mij een beetje als verraad om juist in hun geboortestad een standbeeld van een Oranje te plaatsen.

Wilhelmina Gips

Bovendien kan de stad uit eigen gelederen genoeg andere kandidaten voor zo’n monument leveren. Ook mannen uiteraard, maar omdat ik nu eenmaal een boek over vrouwen aan het schrijven ben beperk ik me even tot hen.
Zo zou Wilhelmina Gips zo’n eerbetoon verdienen. Zij was een sopraan voor wie in binnen- en buitenland grote waardering was. Kenners omschrijven haar als de beste Nederlandse zangeres van haar tijd! Ze stamde uit de beroemde Dordtse scheepsbouwersfamilie Gips. Toen ze in 1895 overleed haalde dat alle kranten. Het is eigenaardig dat iemand als schilder Ary Scheffer, min of meer een tijdgenoot, wél een standbeeld kreeg en Wilhelmina niet. Zij was minstens even begaafd en beroemd als Ary en geboren en getogen in Dordrecht. Ary is hier alleen toevallig geboren en verliet de stad al na een jaar of twee.

Andere vrouwen die in aanmerking komen zijn bijvoorbeeld Maria van Beveren, die met gevaar voor eigen leven geloofsvervolgden hielp onderduiken. Of Maria van Berckel, de intelligente en doortastende echtgenote van Cornelis de Witt. Vanaf de zijlijn (want dat was nu eenmaal de positie die voor vrouwen was weggelegd) had zij veel invloed. Margaretha van Godewijck was ook zo’n begaafde en ontwikkelde vrouw die een beeld zeker zou verdienen. Zij schreef gedichten in het Latijn, musiceerde, tekende en graveerde.
Verder zijn er nog tal van boeiende 20ste-eeuwse vrouwen. Waarom geen standbeeld voor Top Naeff, schrijfster van de bestseller Schoolidyllen, wat een klassieker in de meisjesliteratuur is geworden? Of voor Nel Snouck Hurgronje, de eerste bibliothecaresse van Nederland? En wat te denken van Lenie Dicke, de dappere verzetsstrijdster uit de Tweede Wereldoorlog, T. Kramer-Mampaeij, ons eerste vrouwelijke gemeenteraadslid, of politica Wijnie Jabaaij?

Dit is nog maar een deel van alle opmerkelijke vrouwen die onze stad gekend heeft. Vrouwen overigens, die vaak zeer verknocht waren aan Dordrecht. Want al trok Maria van Berckel zich terug in Rotterdam na de lynchpartij op Cornelis, uiteindelijk kwam ze hier tóch weer wonen. En Top Naeff mopperde wel op dit benauwde provinciestadje, ze schreef er ook liefdevol over. Ook Wijnie Jabaaij bleef de stad trouw tot aan haar dood. Ze piekerde er niet over om te verhuizen toen ze lid werd van de Tweede Kamer. Daarvoor was ze volgens haar dochter Karin te zeer een ‘rauwe stadsvrouw’ die de Dordtenaren tot in hun vezels begreep.

In mijn boek Dochters van Dordrecht geef ik deze en nog veel meer vrouwen een papieren monument. Maar wat was het verfrissend geweest als de stad nu eens een écht monument had gegund aan een van haar dochters. Ook al weet ik best dat het niet de gemeente is, die het standbeeld voor Willem van Oranje in Dordrecht betaalt. En dat die trein al lang op stoom is gekomen en nu niet meer te stoppen. En ik besef heus wel dat de gemeente niet zomaar eventjes een standbeeld voor een Dordtenaar, man of vrouw, zal regelen. Dat soort processen duurt jaren en vergt veel discussies. Alleen al over de vraag wie zo’n beeld dan zou moeten krijgen.

Maar toch vind ik het teleurstellend, een monument voor die stokoude staatsman daar in zijn Delftse graf, die zich allang niet meer druk maakt om een standbeeld meer of minder. Jammer dat het geld en de energie niet besteed zijn aan iemand die echt uit de vergetelheid gehaald moet worden.

 

Standbeeld Ary Scheffer in Dordrecht (foto RAD)